Parafia pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny

O parafii

Parafia pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Rajgrodzie Sanktuarium Matki Bożej Rajgrodzkiej – Królowej Rodzin

Parafia w Rajgrodzie należy do najstarszych ośrodków życia religijnego na terenie dzisiejszej diecezji ełckiej. Jej dzieje sięgają XV wieku, a od ponad czterystu lat skupiają się wokół czczonego tu wizerunku Matki Bożej z Dzieciątkiem — dziś znanego jako obraz Matki Bożej Rajgrodzkiej, Królowej Rodzin, ukoronowany koronami papieskimi w 2000 roku. Świątynia parafialna, neogotycki kościół o dwóch wieżach, jest najbardziej rozpoznawalnym punktem panoramy miasta.

Rys historyczny

Ziemia rajgrodzka

Rajgród leży nad Jeziorem Rajgrodzkim — dziewiętnastym co do wielkości jeziorem w Polsce, o powierzchni ponad 15 km². Od południowego wschodu sąsiaduje z Biebrzańskim Parkiem Narodowym. Geograficznie ziemia rajgrodzka należy do Pojezierza Ełckiego, choć w części publikacji bywa włączana do Pojezierza Suwalsko-Augustowskiego, a nawet do północnego Mazowsza.

Od Jaćwingów do aktu z 1519 roku

Pierwotnie żyli tu Jaćwingowie — lud bałtycki spokrewniony z Prusami i Litwinami, zniszczony pod koniec XIII wieku przede wszystkim przez ekspansję krzyżacką, ale też w walkach z Litwą i Mazowszem. Latopis ruski zapisał, że w 1248 roku książę Daniło z Drohiczyna przechodził obok zniszczonego grodu jaćwieskiego Raj. Po zagładzie Jaćwingów tutejsza puszcza pozostawała pasem ziemi niczyjej. Osadnictwo ruszyło dopiero dwanaście lat po bitwie grunwaldzkiej, po zawarciu traktatu melneńskiego, a Rajgród stał się siedzibą starostwa.

Dobra rajgrodzkie w 1509 roku — po konfiskacie majątku kniazia Michała Glińskiego — Zygmunt I nadał Mikołajowi Radziwiłłowi.1

W 1519 roku Mikołaj Radziwiłł, kanclerz wielki litewski, wydał w Goniądzu akt erekcyjny parafii Rajgród. Należy jednak przypuszczać, że kościół i początki wspólnoty parafialnej istniały tu wcześniej.

Rajgród uzyskał prawa miejskie w 1569 roku i rozwijał się dynamicznie aż do jesieni 1656 roku, gdy posiłkowe wojska tatarskie, sprowadzone przeciw Szwedom, spaliły i splądrowały miasto, a ludność uprowadziły w jasyr. Od tego czasu Rajgród stracił na znaczeniu. Toczyły się tu walki w czasie powstań oraz obu wojen światowych.

Kolejne kościoły drewniane

Wizytacja z 1650 roku wylicza srebra i sprzęty kościelne, ale nie opisuje samej świątyni — o ołtarzu głównym wspomina jedynie przy okazji obrazu Najświętszej Maryi Panny. Wizytacja z 1700 roku zastała kościół stary i wymagający reperacji. Miał wówczas trzy ołtarze: główny pw. Przemienienia Pańskiego z obrazem Matki Bożej, po prawej stronie kaplicę z dużym wizerunkiem maryjnym, po lewej ołtarz św. Antoniego. W 1739 roku ołtarzy było już pięć. Mimo licznych remontów w 1763 roku kościół był w ruinie. Rok później ks. Jan Olszewski postawił nową świątynię drewnianą na podmurowaniu z kamieni — o długości 32 metrów, szerokości 14 metrów i wysokości 19 metrów wraz z wieżami.

W latach 1877–1892 kościół przeszedł gruntowny remont staraniem ks. Macieja Staniewicza.

Budowa obecnego kościoła (1906–1912)

W latach 1906–1912, staraniem ks. Henryka Tyszki, wzniesiono w innym miejscu niż poprzedni obecny kościół murowany w stylu neogotyckim, na planie krzyża łacińskiego. Zachowała się parafialna księga pokwitowań ofiar na budowę kościoła z lat 1908–1917.

Kościół był znacznie zniszczony podczas I i II wojny światowej, gruntownego remontu dokonano w latach 1985-92 staranie Ks Prałata Kazimierza Gackiego /m in. odbudowa wież/.

Kościół — architektura i wyposażenie

Kościół jest budowlą neogotycką, murowaną, wzniesioną na planie krzyża łacińskiego. Ma 53 metry długości i 24 metry szerokości — a w transepcie 36 metrów. Wieże mierzą 55 metrów.

We wnętrzu zachowano pięć ołtarzy. W ołtarzu głównym umieszczony jest koronowany obraz Matki Bożej Rajgrodzkiej, zasłaniany wizerunkiem św. Anny z Maryją. Ołtarze boczne to: Chrystusa dźwigającego krzyż (kaplica Najświętszego Sakramentu), Przemienienia Pańskiego, św. Stanisława Kostki oraz św. Andrzeja Boboli. Na chórze znajdują się organy z 1930 roku.

Obraz Matki Bożej Rajgrodzkiej — Królowej Rodzin

Wizerunek

Obraz namalowano techniką olejną na płótnie o wymiarach 165 × 110 cm. Przedstawia Maryję w półpostaci, trzymającą Dzieciątko Jezus na lewym ramieniu. Jezus w prawej dłoni trzyma jabłko królewskie, w lewej — księgę. Postacie okrywają srebrne sukienki o bogatej ornamentyce roślinnej, spod których widoczne pozostają twarze, dłonie oraz stopy Dzieciątka. Tłem jest czerwony aksamit, na którym wokół głów rozmieszczono dwanaście złotych, sześcioramiennych gwiazd. W dolnej części płótna umieszczono inskrypcję fundacyjną: „KV WIĘKSZEY CHWALE BOŻEY I BŁOGOSŁAWIONEY P MARYIEY DZIEWICY”. Autor obrazu pozostaje nieznany.

Obecny wizerunek ma ponad dwieście lat i jest kopią obrazu, który istniał tu wcześniej.

Tradycja o pojawieniu się obrazu

Z obecnością obrazu wiążą się dwie legendy. Według jednej został wyłowiony w skrzyni z pobliskiego jeziora. Według drugiej namalował go nadworny malarz Napoleona Bonapartego, przechodzącego tędy w 1812 roku w drodze na wojnę z Rosją.

Kult i koronacja

Wizerunek był i jest otoczony szczególną czcią parafian oraz licznie przybywających pielgrzymów; dawne dokumenty mówią o bardzo licznych wotach. 8 czerwca 1999 roku, podczas Mszy św. w Ełku, św. Jan Paweł II pobłogosławił korony przeznaczone dla obrazu.5 Uroczysta koronacja koronami papieskimi odbyła się 5 sierpnia 2000 roku; dokonał jej biskup ełcki Wojciech Ziemba.

Sanktuarium dzisiaj

Rajgrodzkie sanktuarium jest jednym z ważniejszych ośrodków maryjnych diecezji ełckiej. Obok kościoła, na obszarze 2 hektarów, powstała kalwaria z kamienia — jako pomoc w pełniejszym przeżywaniu zbawczej ofiary Chrystusa.5

Decyzją biskupa ełckiego Jerzego Mazura sanktuarium zostało włączone w Szlak Papieski „Tajemnice Światła” — pielgrzymi rozważają tu tajemnicę obecności Jezusa na weselu w Kanie Galilejskiej. Nad Jeziorem Rajgrodzkim kilkakrotnie spędzał wakacje ks. Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II.

Najliczniejszym dorocznym wydarzeniem jest Pielgrzymka Kobiet do Sanktuarium Królowej Rodzin, organizowana w lipcu; przybywa na nią około tysiąca pątniczek z diecezji ełckiej i archidiecezji białostockiej — pieszo, autokarami i indywidualnie. W 2026 roku odbyła się jej XXI edycja.67

Duszpasterze

Obecnie w parafii posługują

  • ks. kan. dr Maciej Gilewski — proboszcz i kustosz sanktuarium (od 2024 r.)58
  • ks. mgr Przemysław Przekop — rozpoczął posługę duszpasterską w parafii w sierpniu 2026 r.

Poprzednicy

  • ks. prał. Hieronim Mojżuk – proboszcz 1994–2024, od 1994 r. także dziekan; kustosz sanktuarium98
  • ks. prał. Kazimierz Gacki – gruntowny remont kościoła i odbudowa wież w latach 1985–1992
  • ks. Henryk Tyszka – jego staraniem w latach 1906–1912 wzniesiono obecny kościół neogotycki
  • ks. Maciej Staniewicz – jego staraniem w latach 1877–1892 gruntownie wyremontowano drewniany kościół
  • ks. Jan Olszewski – proboszcz; w 1764 r. zbudował drewniany kościół na podmurowaniu z kamieni1

  1. Rajgród, Jamiński Zespół Indeksacyjny — zestawienie ksiąg metrykalnych parafii oraz hasło „Rajgród” ze Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich: https://jzi.org.pl/en/parafie/rajgrod/ (na stronie działa przełącznik języka) ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Rajgród – Parafia pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, Diecezja Ełcka (rys historyczny, wyposażenie kościoła, odpusty, księgi parafialne): https://diecezjaelk.pl/parafie_diecezji/rajgrod-parafia-p-w-narodzenia-najswietszej-maryi-panny/ ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. Kościół par. pw. Narodzenia NMP. Sanktuarium MB Rajgrodzkiej, CiekawePodlasie.pl (m.in. numer rejestru zabytków A-395 z 11.08.1989 r.): http://www.ciekawepodlasie.pl/info/i/pl/126/Kosciol_par_pw_Narodzenia_NMP_Sanktuarium_MB_Rajgrodzkiej.html ↩ ↩2

  4. A. Pieńkowski, Zasoby Archiwum Parafialnego w Rydzewie k. Rajgrodu (XIX–XX w.), „Studia Ełckie” 13 (2011), s. 141–154 — o utworzeniu diecezji ełckiej w 1992 r. i powstaniu dekanatu Rajgród: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/studia-eckie/2011-tom-13/studia_elckie-r2011-t13-s141-154.pdf ↩ ↩2

  5. Rajgród – XIX Diecezjalna Pielgrzymka Kobiet do Matki Bożej Rajgrodzkiej, eKAI, 20 lipca 2024 (błogosławieństwo koron przez Jana Pawła II w Ełku 8 czerwca 1999 r., Kalwaria Rajgrodzka, Szlak Papieski, ks. M. Gilewski jako proboszcz i kustosz): https://www.ekai.pl/rajgrod-xix-diecezjalna-pielgrzymka-kobiet-do-matki-bozej-rajgrodzkiej/ ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Pielgrzymka Kobiet – Rajgród, Wydział Duszpasterstwa Rodzin Diecezji Ełckiej: https://wdr.diecezja.elk.pl/pielgrzymka-kobiet-rajgrod ↩ ↩2

  7. XXI Pielgrzymka Kobiet do Sanktuarium Królowej Rodzin w Rajgrodzie — zaproszenie, Diecezja Ełcka, 1 lipca 2026: https://diecezjaelk.pl/2026/07/01/xxi-pielgrzymka-kobiet-do-sanktuarium-krolowej-rodzin-w-rajgrodzie-zaproszenie/ ↩ ↩2

  8. Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Rajgrodzie, Wikipedia (następstwo proboszczów: ks. H. Mojżuk 1994–2024, ks. M. Gilewski od 2024): https://pl.wikipedia.org/wiki/Parafia_Narodzenia_Naj%C5%9Bwi%C4%99tszej_Maryi_Panny_w_Rajgrodzie ↩ ↩2

  9. Pożegnanie w parafii pw. Narodzenia NMP w Rajgrodzie, Urząd Miejski w Rajgrodzie, 1 lipca 2024: https://umrajgrod.pl/pozegnanie-w-parafii-pw-narodzenia-nmp-w-rajgrodzie/ ↩ ↩2

  10. Rajgród: uroczystości patronalne Akcji Katolickiej Diecezji Ełckiej, Diecezja Ełcka, 20 listopada 2021 (Dom Katolicki im. św. Jana Pawła II w Rajgrodzie): https://diecezjaelk.pl/2021/11/20/rajgrod-uroczystosci-patronalne-akcji-katolickiej-diecezji-elckiej/ ↩

Przewijanie do góry